Greinasafn fyrir flokkinn: Á döfinni

Heimspekileg samræða á öllum skólastigum

Opinn fyrirlestur

Liza Haglund kennari við Södertörns Högskola í Stokkhólmi heldur fyrirlesturinn „Réttur barna og unglinga til að hugsa saman – heimspekileg samræða á öllum sviðum menntunar“ föstudaginn 9. mars kl.13.00. Það er þróunarhópur um heimspekilega samræðu í leik- og grunnskólum Garðabæjar sem stendur fyrir fyrirlestrinum. Hópurinn er styrktur af Sprotasjóði Mennta- og menningarmálaráðuneytisins og Félagi heimspekikennara.

Liza Haglund hefur víðtæka reynslu í heimspekikennslu með börnum, ungling­um og kennurum. Hún undirbýr nú stofnun skóla í Stokkhólmi þar sem heim­spekileg samræða verður í lykilhlutverki í öllu starfi, sjá nánar á www.filosof­iska.nu. Í kjölfar opna fyrirlestursins mun Liza kenna nám­skeið sem 30 kennarar í leik-, grunn- og framhaldsskólum taka þátt í helgina 9.-10. mars. Á námskeiðinu fá kennarar þjálfun í heimspekilegri samræðu sem er kennslu­aðferð sem svarar kalli nýrrar menntastefnu í lýðræðislegum vinnubrögðum, læsi í víðum skilningi, sjálfbærni, jafnrétti og sköpun. Heimspekilega samræðu má flétta inn í kennslu allra námsgreina til að dýpka og aga umræðu og hugsun nemenda um þau viðfangsefni sem þeir fást við í skólanum.

Fyrirlesturinn er öllum opinn og fer fram á ensku. Fyrirlestur og umræður í kjölfar hans fara fram í stofu 301 í Garðaskóla Garðabæ kl. 13.00-14.30.

Útdráttur úr fyrirlestri Lizu Haglund:

Eitt af markmiðum heimspekikennslu fyrir börn og unglinga er að efla gagnrýna og skapandi hugsun. Markmiðið byggir á þeirri forsendu að iðkun heim­spekinnar þjálfi hugsunina og læsi í víðum skilningi. Að mati Matthew Lipman frumkvöðuls í heimspeki með börnum er það markmið heimspekinnar að gera reynsluna af skólastarfinu öllu merkingarbærara en ella. Skólinn á að vera merkingarbær en honum hefur ekki tekist það.

Nemendur geta íhugað heimspekilega fjölmarga þætti innan þeirra námsgreina sem þeir stunda í skólum. Í sögukennslu geta nemendur t.d. rökrætt að hvaða marki söguleg greining geti verið hlutlæg. Svipaðra spurninga má spyrja í félags- og náttúruvísindum, t.d. spurninga um að hvaða marki vísindin séu góð fyrir okkur. Heimspeki með börnum og unglingum er þar að auki nýtt sem tæki til að byggja upp skilning og merkingarbæra reynslu nemenda. Ástundun heim­spekilegrar samræðu skapar reynslu þar sem nemandinn skilur sjálfan sig betur og stöðu sína í samfélaginu og þar með hefur heimspekikennsla siðferði­legt hlutverk.

Í fyrirlestrinum verður vísað í dæmi úr rannsóknum á hugtakaþróun og úr nýlegu þróunarverkefni í siðferðismenntun (values education) til að leggja upp umræðu um hvernig ástundun heim­spekinnar getur átt sér stað á öllum sviðum menntunar.

Fyrsta doktorsvörn í heimspeki á Íslandi – föstudaginn 10. feb.

Doktorsvörn í heimspeki: „Relations to Others, Relations to Nature: Discovering Allocentrism with Emmanuel Levinas.“

Föstudaginn 10. febrúar mun Gabriel Malenfant verja doktorsritgerð sína í heimspeki: „Relations to Others, Relations to Nature: Discovering Allocentrism with Emmanuel Levinas.“ Ritgerðin er á sviði gildakenninga, umhverfissiðfræði og Levinas-fræða.

Andmælendur við vörnina verða þau Søren Overgaard frá Háskólanum í Kaupmannahöfn and Tove Pettersen frá Háskólanum í Osló.

Leiðbeinandi Gabriels er Sigríður Þorgeirsdóttir prófessor við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands. Í doktorsnefnd voru ásamt henni Hans Ruin frá Södertörn háskóla og Olli Loukola frá Helsinki háskóla.

Vilhjálmur Árnason, varadeildarforseti Sagnfræði- og heimspekideildar, mun stýra athöfninni sem fer fram í hátíðasal Aðalbyggingar og hefst kl. 13:00.

Um rannsóknina

Megin spurning doktorsritgerðarinnar snýst um hvernig megi hugsa um siðferðilegt gildi ósnortins náttúrulegs umhverfis (einkum landslags). Í fyrstu köflunum er rakið hvernig umræða í hefðbundinni og samtímaumhverfissiðfræði er mótuð af klofningi milli mannhverfrar og ómannhverfrar umhverfissiðfræði. Því er haldið fram að báðar nálganir séu ófullnægjandi. Vegna þessa klofnings sitjum uppi með að velja á milli þess að líta annað hvort svo á að náttúran hafi gildi í sjálfu sér án tillits til þess hvort maðurinn komi þar nálægt (ómannhverfa viðhorfið) eða að náttúran hafi siðferðilegt gildi upp að því marki sem hún hafi beint notagildi fyrir menn (mannhverfa viðhorfið). Í doktorsritgerðinni er því haldið fram að þetta séu rangir valkostir og þriðji valkostur kynntur sem er ,,hinhverft“ viðhorf (e. allocentrism), en þetta viðhorf er reist á nákvæmri rannsókn á megin stefum í heimspeki Emmanuel Levinas.

Í grófum dráttum kveður hinhverfa viðhorfið (hinir/aðrir sem viðmið) á um að ómanngert/ósnortið umhverfi geti haft siðferðilegt gildi og vægi vegna þeirra tengsla sem aðrir gætu haft við það. Þessi afstaða heldur því sem er gagnlegt við mannhverfa viðhorfið, nefnilega að siðferðileg gildi eigi sér upptök í tengslum milli manna, og hafnar þannig ómannhverfu kröfunni um að náttúran hafi gildi í sjálfri sér. Hinhverfa viðhorfið staðfestir einnig innsæi sem býr hugsanlega að baki ómannhverfu afstöðunni: Hugmyndin um að mannhverfir umhverfissiðfræðingar beini einungis sjónum að tækisgildi ósnortinnar náttúru smættar ómanngerða náttúru í safn auðlinda til að fullnægja þörfum manna. Mannhverfa viðhorfinu yfirsést þannig margs konar önnur gildi sem unnt er að eigna náttúrunni. Tilgáta ritgerðarinnar er sú að hinverfa viðhorfið geti hent reiður á slík gildi vegna þess að siðferðileg gildi eru ekki hugsuð út frá sjálfsveru sem þurfi að fullnægja einstaklingsbundnum þörfum, heldur út frá sjálfsveru sem er snortin af siðferðilegu ákalli sem aðrir gera til hennar.

Um doktorsefnið

Gabriel Malenfant fæddist í Montréal, Québec. Hann lauk M.A.-prófi frá Université de Montréal árið 2007. Gabriel fékk styrk til doktorsnáms úr Háskólasjóði Eimskipafélags Íslands.

Hefst: 10/02/2012 – 13:00
Staðsetning: Aðalbygging
Nánari staðsetning: Hátíðasalur Háskóla Íslands

http://www.hi.is/vidburdir/doktorsvorn_i_heimspeki_%E2%80%9Erelations_to_others_relations­_to_nature_discovering_allocentrism_with_emmanuel_levinas%E2%80%9C

Hugur 2012 – kallað eftir efni

Hugur – tímarit um heimspeki lýsir eftir efni í 24. árgang, 2012. Þema Hugar 2012 verður heim­speki nítjándu aldar.

Fá tímabil í sögu mannsandans hafa verið eins frjó og nítjánda öldin. Allt áhugafólk um heim­speki þekkir til helstu heimspekinga og stefna aldarinnar. Hún geymir bæði uppgjör við upp­lýsinguna og rætur samtímans. Þema Hugar mun snúast jafnt um einstaka heimspekinga, heimspekistefnur og tímabilið í heild sinni. Greinar sem fjalla um lítt rannsakaða heimspekinga og hugmyndir á nítjándu öld eru sérstaklega velkomnar.

Efni 24. árgangs mun þó ekki afmarkast við þemað. Jafnframt verða birtar greinar og þýðingar um margvísleg heimspekileg efni. Allar frumsamdar greinar sem birtast í Hug fara í gegnum nafn­lausa ritrýni og ákvarðanir um birtingu eru teknar á grundvelli hennar. Viðmiðunarlengd greina er átta þúsund orð að hámarki. Höfundar eru hvattir til að kynna sér leiðbeiningar um frágang sem má finna á Heimspekivefnum (mappa undir fyrirsögninni FÁH/Hugur).

Skilafrestur efnis fyrir Hug 2012 er 1. apríl 2012. Efni skal senda til ritstjóra, Henrys Alexander Henryssonar, hah@hi.is. Þangað má einnig senda fyrirspurnir.

Málþing um David Hume 26. nóvember 2011

Félag áhugamanna um heimspeki efnir til málþings um skoska heimspekinginn David Hume laugar­daginn 26. nóvember, kl. 13 í ReykjavíkurAkademíunni, Hringbraut 121, 4. hæð.

Erindi munu flytja:

Henry Alexander Henryson:
„Að sætta heimspeki og almenna skynsemi: Hume um augnapot, óendanleika og efnislegan veru­leika“

Sveinn Eldon:
„Úr engu er ekkert komið“
Lýsing: Sveinn mun velta fyrir sér umfjöllun Hume um staðhæfinguna að allt eigi sér orsök í A Treatise of Human Nature (Book I, Part III, Section II).

Emma Björg Eyjólfsdóttir:
„Hið góða og hið illa í annarri rannsókn Humes“
Lýsing: Í annarri rannsókn sinni virðist Hume leggja að jöfnu hið góða og hið ánægjulega og hið slæma og hið sársaukafulla. Í þessu erindi mun Emma kanna hvers eðlis sambandið á milli þess­ara hugtaka er, hvort Hume skilur þau sem samheiti eða hvort hann telur í raun og veru hið ánægjulega vera gott og hið sársaukafulla vera slæmt.

Mikael Marlies Karlsson:
„Rök, skynsemi og sannfæring í kenningum Davids Hume“

Að þeim loknum fara fram almennar umræður.

Að málþinginu loknu verður haldinn árlegur aðalfundur Félags áhugamanna um heimspeki (væntan­lega kl. 15). Þar fer m.a. fram kosning í stjórn og önnur embætti FÁH og eru allir sem áhuga hafa á að bjóða sig fram til þeirra beðnir um að láta vita. Ekki er þó neinn lokafrestur til þess að skila inn framboði.

Dagskrá aðalfundar er skv. lögum FÁH svohljóðandi:

7.gr. Aðalfundur skal haldinn ár hvert, og skal dagskrá vera þessi:

  1. Skýrsla stjórnar.
  2. Lagðir fram endurskoðaðir reikningar félagsins.
  3. Önnur mál.
  4. Kosning stjórnarmanna sbr. 5.gr.
  5. Kosning tveggja endurskoðenda.
  6. Umræður um næsta starfsár.

Formaður stjórnar fundinum, eða kjörinn fundarstjóri í fjarveru hans.

Aðalfund skal boða eins og félagsfund sbr. 6.gr. Er hann lögmætur, ef löglega er til hans boðað.

Sjá nánar um lög félagsins á heimasíðu FÁH.

Að hugsa gagnrýnið

Alþjóðlegum degi heimspekinnar fagnað í Réttarholtsskóla

Þriðja fimmtudag ár hvert í nóvember hefur UNESCO tekið frá sem alþjóðlegan dag heim­spekinnar. Ýmsar heimspekilegar uppákomur eiga sér stað vítt og breitt um heiminn, en haldið hefur verið upp á daginn frá árinu 2002.

Haldið verður upp á daginn í Réttarholtsskóla með sýningu á verkum nemenda á göngum skólans fimmtudaginn 17. nóvember og föstudaginn 18. nóvember. Alls stunda rúmlega 160 nemendur nám í heimspeki við skólann í vetur.

Þema sýningarinnar að þessu sinni er „Hugsum gagnrýnið og látum ekki telja okkur trú um hvað sem er“.

Allir sem áhuga hafa á að skoða og velta vöngum yfir heimspekilegum hugverkum nemenda eru hjartanlega velkomnir.

Upplýsingar um alþjóðlegan dag heimspekinnar má finna á vefslóðinni: http://www.unesco.org/­new/­en/social-and-human-sciences/themes/human-rights/philosophy/philosophy-day-at-unesco/philosophy-day-2011/

Nánari upplýsingar veitir Jóhann Björnsson (johann.bjornsson@reykjavik.is) sími 8449211.

Að vera athugull á allar hliðar máls: Gagnrýnin hugsun og siðfræði

eftir Henry Alexander Henrysson

Verðmæti hugsana líður örlítið fyrir það að framboðið virðist fullnægja eftirspurninni. Það eina sem er ódýrara er tal sem bendir einmitt til þess að framboðið á því fari fram úr þeirri hugsun sem á sér stað í heiminum. Raunar eigum við örlítið bágt með að tala um hugsun. Sem er undarlegt þar sem hún kemur fyrir flest okkar. Stundum oft á dag. Fólk grípur gjarnan til þess ráðs að leika Hugsuð Rodins til þess að útskýra hugsun, eins og það að styðja hönd undir kinn sé nauðsynlegur hluti hugarstarfs. Ein ástæða þess að fáir vilja ræða um hugsun sem slíka er að okkur grunar að hún sé flókið fyrir­bæri. Skýringarinnar er líklega að leita í því að hugsunin er stigskipt. Öll þekkjum við dæmi um einhvers konar lágmarkshugsun. Það er óþarfi að móðga einhvern með því að nefna þessi dæmi hér. En svo virðist einnig vera til hugarstarf sem er næstum því annars eðlis. Vönduð hugsun getur ger­breytt sýn okkar á heiminn. Stundum rekst maður á fólk sem telur sig hafa allt sitt á hreinu þar sem það fylgist svo vel með. Það hlustar eftir öllum þeim tilboðum sem lífið hefur uppá að bjóða. Og er fyrst af stað. Þetta fólk telur að þær leiðbeiningar sem það hefur heyrt út undan sér dugi til að mynda sér farsæla afstöðu; vangaveltur leiði til glataðra tækifæra. En veruleikinn hefur því miður tilhneigingu til þess að hlífa okkur ekki við því að hugsa mál til enda. Um það vitna fjölmörg myndbönd á You­Tube.

Það kallast gagnrýnin hugsun að fallast ekki á neina skoðun, hvaðan sem hún kemur, nema maður rannsaki hvað í henni fellst og geti fundið fullnægjandi rök fyrir henni. Gagnrýnin hugsun er að beita skilningsgáfunni á sjálfa sig. Hún hjálpar okkur að setja kerfisbundið fram vandamál sem við gerum okkur einungis lauslega grein fyrir. Með því að beita gagnrýninni hugsun áttum við okkur á hvaða upplýsingar skipta máli fyrir lausn vandamálsins. Hugsun okkar verður virk þegar við túlkum upp­lýsingarnar með opnum huga og metum afleiðingar mismunandi túlkunarleiða. Gagnrýnin hugsun er bæði athöfn og leiðarvísir fyrir skoðanir okkar og gerðir.

Gagnrýnin hugsun er þannig takmark allrar menntunar. Aðgangur að upplýsingum er fyrir löngu orðinn ótakmarkaður í öllu skólastarfi. Nú er mikilvægara en nokkru sinni að kenna hvernig á að fara með upplýsingarnar. Hver sá sem leggur stund á fræði- eða iðngrein hlýtur að hafa það takmark að ná því valdi á greininni og beitingu hennar að hann geti sjálfur lagt eigið mat á fullyrðingar og skoðanir sem henni tengjast. Ennfremur hlýtur markmiðið að vera að temja sér gagnrýna hugsun sem lífsviðhorf og stefna að þátttöku í samfélagsumræðunni. Réttnefnd gagnrýnin hugsun er ekki einungis getan til að taka við upplýsingum og greina þær. Hún er vani sem maður þarf að temja sér.

Enn eru þó margar spurningar opnar um gildi og gerð gagnrýninnar hugsunar. Orðabókaskilgreining­ar á sögninni að gagnrýna draga aðeins fram neikvæða athöfn, þ.e. að finna að eða að setja út á. Sem betur fer er lýsingarorðið „gagnrýninn“ jákvæðara að mati orðabókarhöfunda og er talið lýsa einhverjum sem er athugull á allar hliðar máls. Hvað nákvæmlega felst í því að „skoða allar hliðar máls“ er engu að síður nokkuð á reiki. Tengsl skapandi hugsunar við gagnrýna hugsun eru til dæmis eilíft rannsóknarefni. Margir fræðimenn vilja ekki gefa eftir það eðli gagnrýni að brjóta niður hið við­tekna. Þeir kalla eftir róttækum viðhorfsbreytingum þegar gagnrýnin hugsun er annars vegar. Og enn aðrir eru þeirrar skoðunar að það að skoða allar hliðar máls beri að taka bókstaflega; hugsun sé ekki gagnrýnin fyrr en öll starfsemi vitundarinnar sé lögð undir. Innsæi og ímyndunarafl skipti því jafn miklu máli og beiting rökhugsunar.

Ákallið um að vegur gagnrýninnar hugsunar verði að batna í skólakerfinu varð nokkuð hávært eftir þær hremmingar sem áttu sér stað í íslensku samfélagi árið 2008. Skýrsla Rannsóknarnefndar Al­þingis varpaði skýru ljósi á hvernig veruleikinn á það til að koma í bakið á þeim sem ekki hafa tamið sér að hugsa um mál á gagnrýninn hátt. Það er þó erfitt að koma auga á hvernig eigi að svara kröfu um að Íslendingar verði gagnrýnni í hugsun þegar menntakerfið byggist ekki, og hefur aldrei gert, á því að efla hæfni nemenda í að hugsa um veruleika sinn. Gagnrýnin hugsun á sér rætur í heimspeki. Þó að gagnrýnin hugsun sé í raun sú hugsun sem allar fræðigreinar og menntir vinna eftir þá er það heimspekin sem best getur svarað því kalli að leiða starf til þess að efla kennslu gagnrýninnar hugsunar. Rannsóknarstofa um háskóla, Heimspekistofnun og Siðfræðistofnun hafa nýlega sett af stað verkefni sem ætlað er að efla kennslu í gagnrýninni hugsun og siðfræði á öllum skólastigum.

Krafan um að staðhæfa ekkert nema að hafa einhvers konar haldbær rök fyrir því er ekki einungis vísindaleg krafa. Krafan er einnig siðferðileg. Ákveðnar hugsanareglur og æfingar geta auðvitað hjálpað okkur við að láta ekki blekkjast. Þjálfun í gagnrýninni hugsun gerir okkur hæfari í að takast á við verkefni sem reyna á rökhugsun og beitingu tungumáls. En mikilli hæfni fylgja einnig freistingar. Það er stutt skrefið frá rökræðu yfir í kappræðu; frá því að láta ekki blekkjast og til að freistast til þess að leika sér með trúgirni annarra. Siðfræðin hjálpar okkur til að þjálfa dómgreind okkar og hún hvetur okkur til þess að axla ábyrgð. Þekkingu og rökhæfni á ekki að beita af skeytingarleysi – það skiptir máli í hvað hugsun okkar er notuð.

Verkefni næstu missera er nákvæmari greining á tengslum gagnrýninnar hugsunar og siðfræði. Vissulega er, eins og áður sagði, siðferðileg afstaða að staðhæfa ekkert um menn eða málefni nema hafa fyrir því einhver rök. Og gagnrýnin hugsun liggur að baki raunverulegri hæfni okkar til að beita þekkingu á meðan siðfræðin hjálpar okkur að svara því hvar hæfnin á við. Og enn frekar blasir við að svör fást ekki við siðferðilegum álitamálum nema með yfirvegaðri rökræðu. Ekki er þó ljóst að þetta séu endanleg svör. Hver veit nema tengsl gagnrýninnar hugsunar og siðfræði byggist síður á mati á réttmæti skoðana og skýrleika hugsunar og því meira á því hvort við temjum okkur að hugsa á þolinmóðan hátt, þar sem nákvæmni í meðferð hugtaka, heiðarleiki og samkvæmni eru höfð í há­vegum. Raunveruleg gagnrýnin hugsun gæti því mögulega byggt á því að við viðurkennum hvar sönnunarbyrði liggur, gerum ekki öðrum upp skoðanir, spilum ekki með tilfinningar viðmælenda og sýnum hugrekki þegar við myndum okkur skoðun fremur en að hugsunin nái stöðlum hagnýtrar rökfræði.

Rannsóknarstofa um háskóla, Heimspekistofnun og Siðfræðistofnun, ásamt Félagi heimspeki­kennara, héldu málþing í Háskóla Íslands þann 1. október síðastliðinn þar sem reynt var að svara því hvernig beri að kenna gagnrýna hugsun og siðfræði á öllum skólastigum. Um leið var opnaður vefur helgaður gagnrýninni hugsun ætlaður öllu áhugafólki um menntun. Heimspekivefurinn birti einnig sígilda grein Páls Skúlasonar „Er hægt að kenna gagnrýna hugsun?“ Á næstu misserum er svo fyrirhugað að bjóða upp á fyrirlestra um gagnrýna hugsun og tengsl hennar við fjölmörg svið mennta og menningar. Einnig er ætlunin að gefa út fjölda aðgengilegra rita um gagnrýna hugsun og siðfræði. Í hugsun okkar er þegar öllu er á botninn hvolft líklega falin þau mestu verðmæti sem við eigum í okkar fórum. Kröfunni um að auka veg gagnrýninnar hugsunar í íslensku þjóðlífi verður vart svarað öðruvísi en með því að sem flestir þeirra sem að menntamálum þjóðarinnar koma taki höndum saman og gefi sér tíma til þess að svara því hvort ungt fólk sem gengur út í lífið eigi að geta hugsað á yfirvegaðan hátt um veruleika sinn og samfélag.

(Styttri útgáfa þessarar greinar birtist í Fréttablaðinu laugardaginn 8. október 2011)

Ráðstefna um gagnrýna hugsun og siðfræði

Rannsóknarstofa um háskóla, Heimspekistofnun, Siðfræðistofnun og Félag
heimspekikennara kynnir opið málþing í Odda, Háskóla Íslands 1. október 2011: Kennsla gagnrýninnar hugsunar og siðfræði

10:00-12:00 (Oddi st. 101)

Opnun vefjar um gagnrýna hugsun og siðfræði

10:15-10:45 Salvör Nordal: „Gagnrýnin hugsun og siðfræði í ljósi skýrslu
Rannsóknarnefndar Alþingis“
10:45-11:15 Páll Skúlason: „Ráðum við hverju við trúum?“
11:15-11:45 Hreinn Pálsson: „Heimspekiskólinn? var hann draumur eða
veruleiki?“

MÁLSTOFUR 12:45-15:00

Hvar á gagnrýnin hugsun heima? (Oddi st. 205)

Elsa Haraldsdóttir: „Gagnrýnin hugsun ? hvað er nú það?“
Hrund Gunnsteinsdóttir: „Farðu vel með þig“
Henry Alexander Henrysson: „Einhver raust mig afletur.? Um innsæi,
samvisku og allt hitt“
Þórdís Sævarsdóttir: „Fagurfræði, tónlist og gagnrýnin hugsun“
Sigríður Þorgeirsdóttir: „Fordómar heimspekinga“

Grunn- og leikskólar (Oddi st. 206)

Brynhildur Sigurðardóttir: „Hvaða aðferð beitum við á innihaldið?“
Jón Thoroddsen: „Vitræn hönnun og þróunarkenningin“
Kristín Dýrfjörð: „Leikskólastarf í boðhætti“
Annelise Larsen-Kaasgaard: „Viðhorf verðandi kjósenda til lýðræðislegs
skólastarfs“
Jóhann Björnsson: „Eru allir öðruvísi?“

Framhaldsskóli I (Oddi st. 104)

Eyja Margrét Brynjarsdóttir: „Gagnrýnin hugsun á dósum?“
María Jónasdóttir: „Sjálfsagi og skilningur“
Gunnar Hersveinn: „Spriklandi hugtök, efi og undrun“
Svanur Sigurbjörnsson: „Gagnrýnin heilbrigðisfræði: haldbærar lækningar í
viðsjárverðum heimi“
Ármann Halldórsson: „Sjálfsrýni framhaldsskólakennara: samræðuhópur og
starfendarannsóknir í Versló“

Framhaldsskóli II (Oddi st. 105)

Björn Þorsteinsson: „Framtíð lýðræðisins og lýðræði framtíðarinnar:
Gagnrýnin hugsun í skólastofunni“
Kristín Sætran: „Gildi gagnrýninnar hugsunar í framhaldsskólanum“
Ragnheiður Eiríksdóttir: „Vangaveltur um reynslu af heimspekikennslu í
FSu“
Arnar Elísson: „Kennsla gagnrýninnar hugsunar með kvikmyndum“
Sigmar Þormar: „Kierkegaard kenndur unglingum“

Gagnrýnin hugsun og siðfræði í skólum: Auglýst eftir stuttum erindum

Rannsóknarstofa um Háskóla, Heimspekistofnun, Siðfræðistofnun og Félag heimspekikennara munu standa að ráðstefnu um gagnrýna hugsun og siðfræði laugardaginn 1. október næst­komandi í Háskóla Íslands. Efni ráðstefnunnar er efling kennslu gagnrýninnar hugsunar og sið­fræði í skólum. Dagskráin hefst klukkan 10:00 og stendur til 15:00. Fyrir hádegi verða inngangs­fyrirlestrar um efni ráðstefnunnar og eftir hádegi taka við málstofur með stuttum erindum og um­ræðum. Málstofurnar verða fjórar: „Kennsla gagnrýninnar hugsunar og sið­fræði í leikskólum“, „Kennsla gagnrýninnar hugsunar og siðfræði í grunn­skólum“, „Kennsla gagnrýninnar hugsunar og siðfræði í framhaldsskólum“ og að lokum „Eðli gagnrýninnar hugsunar og hlutverk hennar í fræðastarfi“. Í hverri málstofu verða haldin fjögur stutt erindi sem snúa að efni málstofunnar og í lokin taka við pallborðsumræður.

Aðstandendur ráðstefnunnar auglýsa því eftir stuttum erindum fyrir málstofurnar fjórar. Erindin eru hugsuð sem 15 mín. frásagnir af rannsóknum, reynslu eða hugmyndum um gagnrýna hugsun og siðfræði í skólum og
 fræðastarfi. Senda þarf stutta samantekt af erindinu til Henrys Alexanders Henryssonar á net­fangið hah@hi.is fyrir 1. september 2011. Öllum innsendum hugmyndum verður svarað fyrir 15. september. Í kjölfar ráðstefnunnar stendur til að öll erindi hennar verði gefin út á rafrænu formi.

Tveir viðburðir

GAGNRÝNIN HUGSUN Í SKÓLASTARFI

Gamall arfur, nýjar áherslur, brýnt viðfangsefni

Föstudaginn 6. maí efna Hug- og félagsvísindasvið Háskólans á Akureyri og Menntavísindasvið Háskóla Íslands til ráðstefnu um gagnrýna hugsun í skólastarfi. Markmið ráðstefnunnar er að efla skilning á eðli gagnrýninnar hugsunar og ræða möguleika á að iðka hana og efla í skólastarfi á öllum skólastigum. Ráðstefnan verður haldin í Skriðu, húsi Menntavísindasviðs Háskóla Íslands við Háteigsveg, föstudaginn 6. maí kl. 12–17.

Ráðstefnan er svar við kalli tímans um aukna áherslu á gagnrýna hugsun, siðfræði og lýðræði í öllu skólastarfi. Eftir hrunið haustið 2008 hefur mörgum orðið tíðrætt um mikilvægi þess að unnið sé markvisst og skipulega með gagnrýna hugsun í skólum landsins. Heimspekingar hafa lengi lagt áherslu á gagnrýna hugsun og búa að ríkulegri hefð sem rekja má til Sókratesar sem uppi var fyrir um 2500 árum. Þessi hefð hefur verið í sífelldri endurnýjun, nýlega hefur Guðmundur Heiðar Frímannsson, prófessor við Háskólann á Akureyri, fjallað um gagnrýna hugsun í aðal­námskrám grunn- og framhaldsskóla og segir þar m.a. að „gagnrýnin hugsun[sé] mikilvægasti lykillinn að þeirri bóklegu skynsemishefð sem skólar eru sprottnir úr. En gagnrýnin hugsun er líka einn af verðmætustu hæfileikum sem menn geta tileinkað sér í samfélagi nútímans, hún er hæfi­leiki sem nýtist á ólíkustu sviðum þjóðlífsins og sömuleiðis í umhugsun og ákvörðunum um eigið líf.“ (Hugur, 22. ár, 2010)

Á ráðstefnunni verður fjallað um eðli gagnrýninnar hugsunar, bæði þá færni og þekkingu sem hún byggir á og það hugarfar sem hún krefst, en einnig um ólíkar aðferðir og möguleika á að vinna með gagnrýna hugsun á vettvangi menntunar og tengsl gagnrýninnar hugsunar við siðferði og lýðræði.

D a g s k r á

12:10 – 12:30 Katrín Jakobsdóttir, Menntamálaráðherra, setur ráðstefnuna
12:30 – 13:00 Guðmundur Heiðar Frímannsson, Ríki gagnrýninnar hugsunar og skólar
13:00 – 13:30 Brynhildur Sigurðardóttir, Kennarar gagnrýna og heimspekingar kenna – eða var það öfugt?
13:30 – 14:00 Umræður um erindi Guðmundar Heiðars og Brynhildar
14:00 – 14:30 K a f f i h l é
14:30 – 15:00 Jón Ólafsson, Gagnrýnin hugsun og félagsleg vandamál
15:00 – 15:30 Elsa Haraldsdóttir, Þurfum við heimspeki við kennslu í gagnrýninni hugsun?
15:30 – 16:00 Ólafur Páll Jónsson, Hugsandi manneskjur
16:00 – 16:30 Umræður um erindi Jóns, Elsu og Ólafs Páls

300 ÁRA AFMÆLI DAVID HUME

Laugardaginn 7. maí verða 300 ár liðin frá fæðingu skoska heimspekingsins David Hume. Af því tilefni efnir Félag áhugamanna um heimspeki til sérstaks kaffisamsætis með heimspekilegu ívafi.

Gunnar Harðarson, Henry Alexander Henrysson og Njáll Björgvinsson munu þar reifa ólíka þætti í verkum Hume, s.s. þekkingarfræði, fagurfræði og stjórnspeki hans en hinni síðastnefndu hefur e.t.v. verið lítt sinnt í seinni tíð. Njáll mun aukinheldur greina þá
athöfn að drekka kaffi í ljósi kenningar Humes um smekkshugtakið.

Afmælið verður haldið þann 7. maí, sem fyrr segir, á Kaffi Haítí, Geirsgötu 7b. Það hefst kl. 10 og stendur væntanlega í eina og hálfa klukkustund.

Allir velkomnir meðan húsrúm leyfir.

„Fyrirbærafræði á krepputímum“ – ráðstefna 28. til 30. apríl

„Fyrirbærafræði á krepputímum“ – ráðstefna Norræna fyrirbærafræðifélagsins (Nordic Society for Phenomenology – NoSP) í Háskóla Íslands 28.-30. apríl 2011

Norræna fyrirbærafræðifélagið er eitt stærsta félag heimspekinga á Norðurlöndum. Félagið var stofnað árið 2001 og hefur haldið ráðstefnur árlega frá árinu 2003. Ráðstefna félagsins í Reykjavík 28.-30. apríl 2011 verður sú níunda í röðinni.

Þess má geta að fjórða ráðstefna félagsins fór einnig fram í Reykjavík, þ.e. í apríl 2006, og bar yfirskriftina „Fyrirbærafræði og náttúra“.

Á ráðstefnunni verða haldin fimm aðalerindi, tvær hringborðsumræður og 52 styttri erindi í mál­stofum. Eins og nærri má geta mun æði margt bera á góma, en á meðal þess sem fjallað verður um má nefna Evrópu, kynjamun, landslag, kúgun, ást, minningar,
líkamlegar takmarkanir, hugmyndafræði, geðklofa, tækni, þjóðarmorð, mannréttindi, borgaralega óhlýðni, ímyndunarafl, skömm, afbrýðisemi, Marx, Merleau-Ponty, Patočka, Parmenídes, Beauvoir, Bergson, Derrida, Fanon, Levinas, Husserl, Heidegger og Arendt.

Ráðstefnan er öllum opin og aðgangur er ókeypis. Ráðstefnan fer fram á ensku.

Í tengslum við ráðstefnuna verður haldið málþing um Hönnuh Arendt 27. apríl, sjá nánar hér:
http://vefir.hi.is/edda/?p=1848.

Um fyrirbærafræði má fræðast á Vísindavefnum:
http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=7104

Ráðstefnan er haldin á vegum Heimspekistofnunar Háskóla Íslands og EDDU öndvegisseturs með aðild Félags áhugamanna um heimspeki og Hugvísindastofnunar Háskóla Íslands. Letterstedtska föreningen styrkti ráðstefnuna.

Dagskrá ráðstefnunar er hér (ath. gæti breyst):
http://www.helsinki.fi/jarj/nosp/NoSP%202011%20Preliminary%20Programme.pdf